काठमाडौ

भक्तपुरको सूर्यविनायक नगरपालिका–८ को एउटा सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएका रोजन लामाको अहिलेको परिचय जन्मभूमिको गाउँठाउँमा सीमित छैन। रोजगारीको खोजीमा विदेश पुगेका उनी लामो संघर्षपछि मकाउमा व्यवसायीका रूपमा स्थापित भएका छन्। व्यवसायसँगै नेपाली समुदायको सामाजिक तथा संस्थागत गतिविधिमा सक्रिय हुँदै उनी प्रवासी नेपाली समुदायको नेतृत्वमा समेत पुगेका छन्।

सामान्य पारिवारिक परिवेशबाट सुरु भएको उनको जीवनयात्रा सहज थिएन। आर्थिक अभाव, पारिवारिक जिम्मेवारी र भविष्यको अनिश्चितताबीच उनले आफ्नो जीवनको बाटो खोज्नुपरेको थियो। नेपालमा सीमित अवसर र परिवारको जिम्मेवारीले उनलाई वैदेशिक रोजगारीतर्फ धकेल्यो। त्यसपछि चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्र मकाउ उनको कर्मभूमि बन्यो।

मकाउ पुगेपछि उनले सोचेजस्तो सहज जीवन पाएनन्। नयाँ देश, नयाँ भाषा, फरक संस्कृति र काम गर्ने वातावरणसँग आफूलाई अभ्यस्त बनाउनु उनका लागि अर्को चुनौती थियो। परिवार र जन्मभूमिबाट टाढा रहेर अपरिचित ठाउँमा काम गर्दै जीवन अगाडि बढाउनु आफैंमा संघर्ष थियो। तर, कठिन परिस्थितिलाई उनले आफ्नो यात्राको अन्त्य होइन, नयाँ सुरुवातका रूपमा लिए।

कामदारबाट व्यवसायी बन्ने यात्रा

वैदेशिक रोजगारीका क्रममा कमाएको अनुभव र बचतलाई उनले विस्तारै आफ्नै व्यवसायमा लगानी गर्ने सोच बनाए। अरूका लागि काम गर्ने अवस्थाबाट आफ्नै व्यवसाय सञ्चालन गर्ने यात्रामा पुग्न उनले जोखिम मोल्नुपर्‍यो। यही क्रममा मकाउमा उनले ‘एशियन फुड रेस्टुरेन्ट’ सञ्चालनमा ल्याए।

रेस्टुरेन्ट सञ्चालन गर्नु उनका लागि केवल व्यवसाय सुरु गर्नु मात्र थिएन। नयाँ ठाउँमा ग्राहकको विश्वास जित्नु, कर्मचारी व्यवस्थापन गर्नु, बजारको प्रतिस्पर्धासँग जुध्नु र व्यवसायलाई निरन्तरता दिनु उनका अगाडि रहेका चुनौती थिए।

तर, निरन्तर मेहनत र व्यवस्थापनमा दिएको ध्यानले व्यवसाय विस्तारै अगाडि बढ्दै गयो। एशियन फुड रेस्टुरेन्ट मकाउमा रहेका नेपाली तथा अन्य एसियाली समुदायका लागि खानपिनसँगै भेटघाट गर्ने ठाउँका रूपमा समेत परिचित हुन थाल्यो।

विदेशमा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा आर्थिक जोखिमसँगै समय, श्रम र व्यवस्थापनको निरन्तर दबाब हुन्छ। लामाले त्यस्ता चुनौतीका बीच व्यवसायलाई अगाडि बढाउँदै आफूलाई एउटा कामदारबाट व्यवसायीका रूपमा स्थापित गरे।

उनको व्यवसायिक यात्राको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नेपाली स्वाद र सामाजिक सम्बन्धसँग जोडिएको छ। विदेशमा रहेका नेपालीका लागि आफ्नै देशको स्वाद र आफन्तपनको अनुभूति गराउने स्थानको महत्व ठूलो हुन्छ। एशियन फुड रेस्टुरेन्ट पनि नेपाली समुदायका लागि त्यस्तै एउटा भेटघाटको थलो बन्दै गएको छ।

व्यवसायसँगै समुदायको जिम्मेवारी

व्यवसायमा स्थापित हुँदै गएपछि लामाले आफ्नो जिम्मेवारीलाई व्यापारमा मात्र सीमित राखेनन्। विदेशमा रहेका नेपाली समुदायका समस्या, सामाजिक सम्बन्ध र सामूहिक गतिविधिप्रति पनि उनी सक्रिय हुन थाले।

मकाउमा विभिन्न पेसा, व्यवसाय र रोजगारीमा संलग्न नेपालीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा उनीहरूलाई जोड्ने संस्थागत संरचनाको आवश्यकता पनि बढेको थियो। यही सामाजिक परिवेशमा लामा प्रवासी नेपाली मञ्च मकाउसँग जोडिए।

सन् २०२२ मा सम्पन्न प्रवासी नेपाली मञ्च मकाउको दोस्रो अधिवेशनबाट उनी सहसचिवको जिम्मेवारीमा चयन भए। संस्थागत काममा सक्रिय हुँदै गएपछि सन् २०२४ मा सम्पन्न तेस्रो राष्ट्रिय अधिवेशनले उनलाई उपाध्यक्षमा सर्वसम्मत चयन गर्‍यो।

सहसचिवबाट उपाध्यक्षसम्मको यो यात्रा उनको सामाजिक सक्रियताको निरन्तरतासँग जोडिएको छ। उनी एमालेनिकट प्रवासी नेपाली मञ्च राष्ट्रिय कमिटी मकाउको कार्यसमितिमा बागमती प्रदेशबाट उपाध्यक्षका रूपमा समेत कार्यरत रहेको विवरणमा उल्लेख छ।

यसरी रोजन लामाको परिचय व्यवसायीबाट विस्तार हुँदै प्रवासी नेपाली समुदायको सामाजिक तथा संस्थागत नेतृत्वसम्म पुगेको छ।

तामाङ समुदायसँग पनि जोडिएको भूमिका

लामाको सामाजिक सक्रियता प्रवासी नेपाली मञ्चमा मात्र सीमित छैन। उनी तामाङ घेदुङ संघ मकाउका वरिष्ठ उपाध्यक्षका रूपमा पनि जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेका छन्।

विदेशमा रहेका नेपालीहरूका लागि आफ्नो भाषा, संस्कृति, परम्परा र पहिचानसँग जोडिरहनु महत्वपूर्ण विषय हो। विशेषगरी प्रवासमा रहेका विभिन्न समुदायलाई संगठित गर्दै सांस्कृतिक पहिचान संरक्षण गर्ने काममा सामुदायिक संस्थाहरूको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।

लामाको तामाङ घेदुङसँगको आबद्धताले पनि उनको सामाजिक संलग्नताको अर्को पक्षलाई देखाउँछ। व्यवसाय सञ्चालनसँगै नेपाली समुदाय र आफ्नो सांस्कृतिक समुदायसँग जोडिएर काम गरिरहेका कारण उनको भूमिका बहुआयामिक बनेको छ।

संघर्षले सिकाएको आत्मविश्वास

रोजन लामाको यात्रालाई हेर्दा एउटा सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएको व्यक्ति अवसरको खोजीमा विदेश पुगेर कसरी आफ्नो बाटो आफैं बनाउन सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने अधिकांश नेपालीका लागि सुरुवाती समय चुनौतीपूर्ण हुन्छ। कमाइका लागि विदेश पुगेका कतिपय नेपाली लामो समयसम्म श्रमिककै भूमिकामा रहन्छन्। केही भने आफ्नो सीप, अनुभव, बचत र जोखिम उठाउने क्षमताको प्रयोग गर्दै व्यवसायमा प्रवेश गर्छन्।

लामाको यात्रा पनि यही परिवर्तनको एउटा उदाहरण हो। कामबाट सुरु भएको उनको वैदेशिक यात्रा आफ्नै व्यवसाय सञ्चालन गर्ने अवस्थासम्म पुग्यो। त्यसपछि व्यवसायिक पहिचानसँगै सामाजिक क्षेत्रमा पनि सक्रियता बढ्यो।

उनको सफलताको आधारका रूपमा मेहनत, निरन्तरता र नयाँ परिस्थितिमा आफूलाई अनुकूल बनाउने क्षमतालाई लिन सकिन्छ। सुरुमा सामना गरेका कठिनाइले उनलाई पछि व्यवसाय सञ्चालनमा आवश्यक अनुभवसमेत दिएको देखिन्छ।

विदेशमा बसेर पनि नेपालसँगको सम्बन्ध

विदेशमा लामो समय बिताए पनि लामाको सामाजिक गतिविधि नेपाली समुदायसँगै जोडिएको छ। मकाउमा रहेका नेपालीहरूको भेटघाट, सामाजिक गतिविधि र सामुदायिक संस्थाका कार्यक्रममा सक्रिय सहभागिताले उनी आफ्नो जन्मभूमि र नेपाली समुदायसँगको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।

प्रवासी नेपालीका लागि विदेशमा बसेर आफ्नो समुदायसँग जोडिनु केवल सामाजिक सम्बन्धको विषय होइन, आपसी सहयोग र समस्या समाधानको माध्यम पनि हो। रोजगारी तथा व्यवसायका क्रममा विभिन्न कठिनाइ भोगिरहेका नेपालीलाई सूचना, सहयोग र सामूहिक पहल आवश्यक पर्छ।

यस्ता गतिविधिमा सामाजिक संस्थाहरूको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। प्रवासी नेपाली मञ्च तथा तामाङ घेदुङसँगको आबद्धतामार्फत लामा त्यही सामुदायिक संरचनाको एउटा हिस्सा बनेका छन्।

सामान्य परिवारबाट बनेको फरक पहिचान

भक्तपुरको सूर्यविनायकमा सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएको एउटा बालकको जीवन कहाँ पुग्छ भन्ने अनुमान बाल्यकालमै गर्न कठिन हुन्छ। तर, समयसँगै मानिसले रोजेका बाटा, गरेको मेहनत र अवसरको सदुपयोगले उसको परिचय निर्माण गर्छ।

रोजन लामाको जीवनमा पनि त्यही परिवर्तन देखिन्छ। पारिवारिक आर्थिक अवस्थाका कारण वैदेशिक रोजगारी रोज्नुपरेको अवस्थाबाट सुरु भएको यात्रा आज व्यवसाय सञ्चालन र प्रवासी नेपाली समुदायको संस्थागत नेतृत्वसम्म पुगेको छ।

उनको जीवनकथामा संघर्षको एउटा लामो पाटो छ। नयाँ देशमा पुग्नु, रोजगारी गर्नु, फरक वातावरणसँग जुध्नु, व्यवसाय सुरु गर्ने जोखिम लिनु र त्यसलाई निरन्तरता दिनु आफैंमा चुनौतीपूर्ण काम हुन्। यी चुनौती पार गर्दै उनले आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका छन्।

युवाका लागि एउटा सिकाइ

लामाको यात्राले वैदेशिक रोजगारीलाई केवल विदेश गएर पैसा कमाउने विषयका रूपमा मात्र नहेरी त्यहाँ सिकेको सीप, अनुभव र सम्पर्कलाई भविष्य निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिने सम्भावनातर्फ पनि संकेत गर्छ।

विदेशमा काम गर्ने क्रममा प्राप्त अनुभवलाई उद्यममा बदल्ने र व्यवसायसँगै सामाजिक जिम्मेवारी वहन गर्ने उनको यात्राले युवालाई मेहनत र निरन्तरताको महत्व बुझाउन सक्छ।

यद्यपि हरेक व्यक्तिको परिस्थिति, अवसर र यात्रा फरक हुन्छ। त्यसैले उनको सफलता सबैका लागि एउटै ढाँचामा लागू हुने सूत्रभन्दा पनि संघर्षका बीच आफ्नो बाटो खोजेको व्यक्तिगत यात्राका रूपमा हेर्न सकिन्छ।

आज रोजन लामा मकाउमा व्यवसायीका रूपमा मात्र चिनिँदैनन्। प्रवासी नेपाली मञ्च मकाउको नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका तथा तामाङ घेदुङ संघसँग आबद्ध सामाजिक व्यक्तित्वका रूपमा पनि उनको परिचय बनेको छ।

सामान्य किसान परिवारबाट सुरु भएको जीवन, वैदेशिक रोजगारीको संघर्ष, व्यवसायिक जोखिम र त्यसपछि सामाजिक नेतृत्वसम्मको यात्रा उनको जीवनकथाका प्रमुख अध्याय हुन्। यही यात्राले देखाउँछ—अवसर खोज्दै विदेश पुगेको एउटा नेपालीले परिश्रम, अनुभव र निरन्तरताका आधारमा आफ्नो व्यवसायिक तथा सामाजिक पहिचान निर्माण गर्न सक्छ।

रोजन लामाको कथा एउटा व्यक्तिको सफलताको कथा मात्र नभएर विदेशमा पसिना बगाइरहेका हजारौं नेपालीको सम्भावनासँग जोडिएको कथा पनि हो। श्रमबाट सुरु भएको यात्रा उद्यममा पुग्न सक्छ र उद्यमसँगै सामाजिक जिम्मेवारीको बाटो पनि खुल्न सक्छ भन्ने उनको यात्राको मुख्य सन्देश यही हो।